Herken je dat? Er gebeurt iets onverwachts, er ontstaat wat wrijving of iets loopt net even anders dan je had gehoopt. En voor je het weet, schiet je in de actiestand. Dit moet opgelost worden. Liefst meteen!

Misschien herken je de neiging om alles wat niet helemaal lekker loopt direct recht te trekken. Een ongemakkelijk gesprek uit de weg ruimen, een probleem oplossen of alvast bedenken hoe je kunt voorkomen dat er iets misgaat.

Vaak doen we dat met de beste bedoelingen. We willen graag rust, overzicht en een gevoel van veiligheid. Het liefst hebben we de dingen een beetje in de hand.

Maar wist je dat juist die behoefte aan controle soms voor méér onrust kan zorgen?

Waarom we zo graag controle willen

Vanuit de werking van ons brein is die behoefte eigenlijk heel begrijpelijk. Ons brein houdt namelijk van voorspelbaarheid. Het voelt prettig als we weten waar we aan toe zijn en als situaties overzichtelijk zijn.

Wanneer er iets onverwachts gebeurt of wanneer dingen anders lopen dan gepland, kan dat een gevoel van onzekerheid oproepen. Ons brein probeert die onzekerheid zo snel mogelijk weg te nemen. Controle krijgen, oplossingen bedenken en situaties naar onze hand zetten: het zijn allemaal manieren waarop we proberen onszelf gerust te stellen.

Op zichzelf is daar niets mis mee. Het wordt alleen lastiger wanneer we het gevoel krijgen dat alles opgelost, geregeld of onder controle moet zijn voordat we kunnen ontspannen.

Want laten we eerlijk zijn: het leven laat zich niet helemaal plannen. Er gebeuren dingen die we niet hadden voorzien, mensen reageren anders dan we verwachten en soms blijven situaties gewoon even onduidelijk.

Wanneer je brein leert dat alles wat onzeker of ongemakkelijk voelt direct opgelost moet worden, kan het steeds alerter worden. Je stresssysteem krijgt weinig gelegenheid om tot rust te komen. De amygdala, een belangrijk onderdeel van het brein dat betrokken is bij het herkennen van mogelijk gevaar, kan daardoor sneller reageren.

Zo ontstaat er ongemerkt een patroon: je probeert controle te krijgen om rust te ervaren, maar juist dat voortdurende controleren houdt je alert en gespannen.

Niet alles hoeft meteen opgelost te worden

• Wat zou er gebeuren als je een situatie eens wat langer laat bestaan zonder direct in actie te komen?
• Als je jezelf toestaat om even niets te doen en tegen jezelf zegt: ‘Dit hoeft niet meteen opgelost te worden. Het mag er ook gewoon even zijn.’

Misschien voelt dat in het begin best ongemakkelijk. Zeker als je gewend bent om snel te schakelen, oplossingen te bedenken en verantwoordelijkheid te nemen. Het kan zelfs voelen alsof je iets laat liggen of de controle verliest.

Toch kan juist dat kleine moment van niet-ingrijpen heel waardevol zijn. Je geeft jezelf en je zenuwstelsel de ruimte om te ervaren dat niet iedere onzekerheid een noodsituatie is. Dat je niet overal direct iets mee hoeft te doen.

En belangrijk: loslaten betekent niet dat je onverschillig wordt of dat je problemen maar laat voortbestaan. Het betekent dat je leert onderscheid te maken tussen wat aandacht nodig heeft en wat best nog even mag wachten.

Je hoeft niet overal meteen een antwoord op te hebben. En je hoeft niet iedere situatie naar je hand te zetten om je goed te kunnen voelen.

Hoe kun je oefenen met wat meer loslaten?

Controle loslaten is niet iets wat je van de ene op de andere dag leert. Het begint vaak met kleine momenten waarop je jezelf iets meer ruimte geeft.

Een paar eenvoudige oefeningen kunnen daarbij helpen:

1. Herken je automatische reactie

Merk eens op wat er in je gebeurt wanneer iets anders loopt dan verwacht. Voel je direct de neiging om in actie te komen, iets recht te zetten of een oplossing te bedenken?

Probeer op zo’n moment even stil te staan. Adem rustig in en uit en zeg tegen jezelf:

‘Ah, daar is mijn behoefte aan controle weer.’

Je hoeft er niets mee te doen. Alleen al het herkennen van die reflex helpt je om niet automatisch mee te gaan in de eerste impuls.

2. Geef jezelf toestemming om te wachten

Wanneer je merkt dat je iets direct wilt oplossen, vraag jezelf dan eens af:

‘Moet dit echt nú gebeuren? Of mag het ook even wachten?’

Soms is er inderdaad actie nodig. Maar vaak is er meer ruimte dan je op dat moment denkt.

Probeer een situatie eens bewust een tijdje te laten liggen. Niet omdat je haar negeert, maar omdat je jezelf de kans geeft om er met wat meer rust naar te kijken.

3. Richt je aandacht op wat je wél kunt beïnvloeden

Niet alles is maakbaar. Je kunt niet bepalen hoe anderen reageren, hoe een situatie zich ontwikkelt of wat de toekomst brengt.

Wat je wél kunt beïnvloeden, is hoe je met dat alles omgaat.

Kun je jezelf wat mildheid geven wanneer iets niet loopt zoals je had gehoopt? Kun je erkennen dat iets lastig of ongemakkelijk is, zonder direct naar een oplossing te zoeken?

Soms is het al genoeg om even stil te staan bij wat je voelt, zonder dat je daar meteen iets aan hoeft te veranderen.

Je hoeft niet alles onder controle te hebben om rust te ervaren

Misschien zit de grootste verandering wel in het besef dat rust niet afhankelijk hoeft te zijn van het oplossen van alles om je heen.

Je mag leren vertrouwen op jezelf, ook wanneer iets nog niet duidelijk is. Je mag ongemak ervaren zonder dat je er direct iets mee hoeft te doen. En je mag erop vertrouwen dat je niet op iedere situatie meteen een antwoord hoeft te hebben.

Het leven bestaat nu eenmaal uit momenten waarop alles soepel loopt én momenten waarop het even schuurt.

De kunst is misschien niet om alles zo goed mogelijk onder controle te houden, maar om wat meer mee te bewegen met wat zich aandient.

Dus de volgende keer dat je merkt dat je op die denkbeeldige controleknop wilt drukken, probeer dan eens een moment te wachten.

Adem rustig in. Adem rustig uit.

En herinner jezelf eraan:

Het hoeft niet allemaal vandaag. Het hoeft niet allemaal perfect. En het hoeft zeker niet allemaal door jou opgelost te worden.